Elektrik Kontağından Yangın Nasıl Çıkıyor?

Evlerde ve işyerlerinde meydana gelen yangın felaketleri birçok kez ana nedenin tespit edilememesi sebebiyle elektrik kontağından çıkan yangın şeklinde lanse edilerek üstü örtülmektedir. Ancak, gaz sızıntısı, sobadan kıvılcım çıkması ya da küçük çocuklarca kazara çıkarılan yangınlar hariç tutulduğunda elektrik enerjisi kaynaklı yangınların azımsanamayacak bir seviyede olduğu söylenebilir. Elektrik kontağının meydana gelmesi ile yangına sebebiyet vermesi, temelde kabloların aşırı ısınması ve kabloları saran plastik yalıtım malzemelerinin yanmaya başlaması ile meydana gelir. Bakır ve Alüminyum iletkenler teknik olarak akkor hale gelinceye kadar akımı iletebilirler, ancak izolasyonları belli sıcaklıklara dayanabilir ve bu sıcaklıklar geçildiğinde izolasyon malzemesi erir ve özelliğini kaybeder. Buda oldukça etkili bir yangının başlangıcı olabilir. Her ne kadar kablolar duvar içlerinde döşenmiş vaziyette bulunsa da, kablo hatları üzerinde buat kapakları da dahil çoğu kez plastik malzemeler kullanılır ve plastik ısındığında kolaylıkla yanan bir malzemedir. Elektrik kontağı, faz ve nötr tabir edilen canlı ve ölü hatların kontrol dışı birbirine temas etmesi sonucu kısa devre şeklinde meydana gelir. Elektrik kontağı oluşması sırasında kablolarda çok yüksek elektrik akımları oluşur ve kablolar yalıtım malzemeleriyle birlikte ısınmaya başlar. İki kablonun birbirine kazara temas etmesinin birçok sebebi olabilir. Başlıca sebepler fare, köstebek ve yarasa gibi kemirgen canlılar tarafından kablo yalıtım katmanlarına zarar verilmesi, hafriyat çalışmaları sırasında kablolara fiziki zarar verilmesi gibi etmenlerdir. Kablolara verilen zararlar dışında, bazen de kablolardan beslenen elektrikli aletlerin kendi içlerinde oluşan kısa devreler yani kontaklar meydana gelir. Özellikle fazla akım çeken ısıtıcı, klima, buzdolabı, elektrik motoru gibi aletlerde meydana gelebilecek iç arızalar sonucu oluşabilen bu kontaklar da ayrı birer risk unsurudur.  Elektrik kontağı ile oluşan yüksek akım ve akabinde meydana gelen aşırı ısınmayı engelleyebilecek ilk unsur sigortadır. Sigorta, ev ya da işyeri hattının hesap edilen elektrik yüküne izin verebilecek bir değere göre seçilir ve belli bir sınırın üzerinde akıma ve dolayısıyla oluşan risklerin ortaya çıkmasına izin vermez. Ancak, sigortaya rağmen elektrik kontağı ve yangın oluşması nasıl meydana gelir sorusunun cevabı sigortanın yanlış seçilmiş olması, ince tellerle tamir görmüş olması, bazen sigorta doğru seçilmiş olsa bile elektrik yükünü taşıma kapasitesinden uzak ucuz kabloların kullanılmış olması da kazaya davetiye çıkarır. Binaların elektrik hatları tasarımı yapılırken maliyeti düşürmek için düşük kapasiteli ucuz kablo kullanılması, meskenin elektrik yükü dağılımının sigortalara yanlış şekilde yapılması ve dengesiz yük dağılımı sonucu sık sık oluşan sigorta atmalarına karşı sigortaların değiştirilerek sınır değerlerle oynanması en kritik hatalar arasındadır. Bir diğer yaygın hata da topraklama işleminin usulüne uygun yapılmamasıdır. Topraklamanın temel amacı herhangi bir hata durumunda en düşük direnç ile bunu toprağa akıtmaktır. İşte bu nokta birçok bina ve endüstride göz ardı edilmekte ve ciddi yangın ve hatta insan sağlığı riski oluşmaktadır. Topraklamaların düzenli olarak kontrolü hem insan sağlığı, hem de yangın riski açısından oldukça önemlidir. Özellikle yağmurlar ile düşebilecek yıldırımlar, topraklama direncinin yüksek olduğu durumlarda sistemde yangınlara neden olabilir.  Her ne kadar elektrik kontağı sonucu oluşan kısa devre ile kabloların ve bazen de cihazların yanması yangına sebebiyet verse de, kablo ısınmasının tek sorumlusu kontak değildir. Bazen kablo hatları üzerinde bulunan bağlantı noktalarının gevşemesi de elektrik atlaması, yani ark oluşmasına, ilgili noktanın ısınmasına ve yangın riski oluşturmasına sebep olabilir. Bu nedenle, kablo hatları boyunca, prizler de dahil olmak üzere, bina girişlerinden itibaren bağlantı kontrolleri yapılması yerinde olur. Prizler ve fişler arasında tam bir temas yoksa ve gevşeklik söz konusu ise hem priz hem de cihaz fişinin ısınması söz konusu olabilir.  Her bağlantı noktası ek bir direnç olarak karşımıza çıkar. Bağlantı noktalarının dirençleri normal elektrik kablolarına nazaran daha yüksektir ve bu nedenle kablolara oranla daha fazla ısınmaya yol açabilirler. Bağlantı noktalarındaki temassızlık, gevşeme, oksitlenme gibi etkinler kablolar ile bağlantı noktasının temas yüzeyini azaltacağından geçiş direncinin artmasına ve bu noktalarda bu dirençten dolayı ısınmaya sebep olur.  Elektrik kontağı sebebiyle oluşan ısınma dışında, yukarıda bahsedilen gevşek temas sebepli ısınmaya ilave olarak, özellikle son dönemlerde çabuk deşarj olup sürekli prize takılı tutulan akıllı telefon, tablet ve laptop gibi araçların şarj cihazlarında oluşan aşırı ısınmalar da yangına sebebiyet verebilmektedir. Bu tip bir kablo ısınması durumunda, şarjda olan cihaz tarafından çekilen akım zayıf olduğu için sigortanın devreye girmesi söz konusu değildir.  Elektrik kontağı ve diğer tamamlayıcı sebeplerle meydana gelebilecek elektrik kökenli yangınlara karşı alınabilecek tedbirler arasında; soğuk gecelerde ısıtıcı cihazları, klimaları, televizyonları ve benzeri araçları açık bırakarak uyumamak, akıllı telefon, tablet ve laptop cihazları gece yatmadan mutlaka şarjdan çıkarmak, şarjda kalsa bile kumaş ve benzeri kolay yanıcı malzemelerden uzak noktalarda tutmak gibi tedbirler sayılabilir. Eğer tüm tedbirlere rağmen yangın çıkmışsa yapılacak ilk şey tüm sigortaların kapatılması ve ondan sonra yangına müdahale edilmesidir. Elektrik kökenli yangınlara müdahale edilirken daha etkili olmaları sebebiyle karbondioksitli tüpler tercih edilmelidir, ancak tozlu tip söndürme cihazları da etkilidir.