( (
Ümit Yardım
Köşe Yazarı
Ümit Yardım
 

Libya; İç Savaştan Yeni Bir Döneme (mi?)

2021  içinde dünyanın dikkat ve ilgi merkezlerinden biri de Libya oldu. Şayet planlandığı gitseydi, dün (24 Aralık 2021)  ülkede Başkanlık/ Meclis seçimleri yapılmış olacak ve yorumcular da siyasi tabloyu bu perspektiften değerlendiriyor olacaklardı. Ancak seçimler gerçekleşemedi, önümüzdeki yıla ertelendi  ve Libya da sonuçta 2022’ye yeni bilinmezlerle birlikte giriyor. Umut kırıcı ve üzücü bir durum. Uluslararası düzeyde bir çok gelişme için “önemli ve tarihi” kelimelerinin sıkça ve kolaylıkla kullanıldığını görmekteyiz. Bazen de aşırı  cesaretli bir şekilde. Bununla birlikte, sözkonusu tanımlamaları en fazla hakkeden 2021 yılı / son dönem gelişmelerinden birinin de, bidayette 24 Aralık 2021 için öngörülmüşken sonradan 2022’ye ertelenen Libya  Devlet Başkanlığı ve  Meclis seçimleri olduğunu rahatlıkla   söyleyebiliriz. Gerçekten de öyledir ve (şayet yapılabilirse) bu seçimlerle birlikte Libya’da yeni bir dönemin başlaması beklenmektedir. Geçtiğimiz iç savaş dönemine kıyasla bugün en azından bunun birtakım ilk işaretlerini görebilmekteyiz. I. Türkiye  bakımından, geçmişten bugüne özel konuma sahip ülkeler  arasında zikredilebilmesi gereken kardeş Libya, tarihinin belki de en zorlu ve sorunlu dönemlerinden birini  Kaddafi’nin vefatı sonrasında  yaşamıştır. Halkımız  ve kamuoyumuzun Şeyh Sunusi’ler, Ömer Muhtar’lar, İtalyan işgaline efsanevi direniş vb. ile sembolleştirdiği bu ülkenin  bahsettiğimiz yakın dönemlerine bakıldığında şu aşamalardan geçildiğinin de   hatırlanması gerekir. -Kaddafi sonrasında 2014 seçimlerinin  akabinde doğan siyasi sorunların aşılabilmesi için Aralık 2015’de imzalanan  Suheyra/Fas Anlaşması ile ülkenin toprak bütünlüğünün korunması,yabancı güçlerin müdahalesinin reddi, devletin ordu üzerinde tek yetkili olacağı,tarafların yeni kurulacak Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH)+BM ile işbirliği içinde olacağı, UMH’nin ülke güvenliğinden sorumlu ve yetkili bulunacağı, bu yetkinin ise; ateşkes düzenlemeleri, silahlı güçlerin şehirlerden çekilmesi, teröre karşı mücadele ve  gerekli izleme mekanizmalarının tesisi gibi unsurları içerdiği vurgulanmıştır. -Siyasi geçiş sürecinde ülkede bir Başkanlık Konseyi ile Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ’nin tesisi de krizin sona ermesini sağlayamamış, ülke fiilen ikiye de  bölünmüştür.   Trablus’da yerleşik UMH ile rakibi Bingazi merkezli (askeri eğitimini Moskova’da almış, ABD vatandaşı) Hafter yönetimi/ Libya Milli Ordusu/Temsilciler Meclisi. Libya trajedisinin en ibretlik yönlerinden biri de BM’nin meşru temsilci tanıdığı Tripoli’deki  UMH’ ne savaş açan Hafter’ in aralarında Fransa’nın da bulunduğu çeşitli ülkelerden destek alıyor  olmasıdır. Ve bu destek halen de sürmektedir. İlerleyen dönemlerde Libya Barış Konferanslarına evsahipliği yapacak olan Fransa ve diğerleri! Bu ikiye bölünmüşlük beraberinde bugüne kadar  yıllarca  sürecek bir iç savaşı, yıkımı da getirmiştir. Bugünkü Libya’da hangi dış aktörlerden bahsetmek gerekir; Şüphesiz  ABD, Rusya, Fransa, İtalya, Mısır, BAE, İsrail,  S. Arabistan başta gelmektedir. Hatta Ürdün ve  Yunanistan bile bu çerçevede sayılmalıdır.  Ve tabiî ki Türkiye. Türkiye’nin, BM’nin de tanıdığı  UMH ile tesis ettiği işbirliği Libya’nın bugünlerin gelişinde çok kritik bir rol oynamıştır. Bu meyanda, Hafter güçlerinin neredeyse Trablus kapılarına geldiği bir aşamada, bu saldırılar Türkiye’nin etkin desteği ile püskürtülebilmiştir. Aksi takdirde bugünün Libya senaryolarında çok farklı süreçlerden bahsediliyor olacaktı. II. Libya’da bu aşamada bahsettiğimiz  yeni bir dönemin başlangıcını ise büyük ölçüde  19 Ocak 2020 günü  Berlin’de toplanan  Libya Konferansı teşkil etmiştir. Konferans’da kabul edilen ve BM Güvenlik Konseyi’nce (2510, 12 Şubat 2020) onaylanan askeri/siyasi / ekonomik  süreç çeşitli engeller ve sorunlarla karşılamışsa da bugünlere gelebilmiştir. Bu kritik  dönemlerde de Mısır, BAE, Ürdün başta olmakla dış güçlerin Hafter kesimine yardımları devam etmiştir. Berlin Konferansı sonuçları ile BMGK’nin 2510 ve 2542 sayılı kararları esasında BMGS‘ nin Özel Temsilcisinin  girişimleriyle  23 Ekim  2020 günü savaşan taraflarca (5+5 Askeri Komite)  imzalanan kalıcı ateşkes anlaşması kritik önemdedir.  Askeri boyutta; UMH ile Hafter’in Libya Milli Ordusu temsilcilerini bir araya getiren,  5+5 Askeri Komite’nin bu adımı   engeç 3 ay içinde, cephelerdeki bütün askeri güçlerin üslerine geri dönmesi ve ülkedeki yabancı askerlerin Libya’dan ayrılmaları hususlarını  da içermiştir. Bu karar BMGK tarafından da desteklenmiştir. Sözkonusu paralı ve yabancı güçlerin ülkeyi terketmeleri konusu BMGK’ nın  2570 ve 2571 sayılı  (6 Nisan 2021) kararları dahil çeşitli belgelerde de vurgulanmıştır. Siyasi süreçte ise, Eylül-2019’dan itibaren faaliyette bulunan  Libya Siyasi Diyalog Forumu  15 Kasım 2020 tarihinde bir Yol Haritasını kabul etmiş, A.Debiah’ı Başbakan, (F.Sarrac’ın yerine) M.Y.Menfi’yi de daha ziyade sembolik mahiyette olarak üç üyeli Başkanlık Konseyi Başkanı olarak belirlemiş ve geçici Birlik Hükümeti onaylanmıştır. (10 Mart 2021)  Bütün bu hazırlıklar 24 Aralık 2021 için öngörülen ve ancak maalesef dün gerçekleştirilemeyen Başkanlık ve Meclis seçimlerine yönelik olmuştur. Ekonomi süreçte de keza Libyalı uzmanlar, UNDP ve Dünya Bankası temsilcilerinin katılımlarıyla ülkenin iki ayrı  Merkez Bankası’nın bulunması vb.  başta olmakla çeşitli ekonomik alanları içeren  görüşmelerini sürdürmüşlerdir. Ülkeyi (yapılamayan) 24 Aralık seçimlerine taşıyan  süreçte, Libya’daki yabancı güçler konusu da sıkça dile getirilmiştir. Bu konudaki açıklamalarda Türkiye bazen dolaylı, bazen de açık bir şekilde ülkeyi terk etmesi gerekli görülen güçler meyanında zikredilmiştir. Libya Dışişleri Bakanı Manguş da keza Türkiye’yi bu çerçevede gördüğünü çeşitli vesilelerle ifade edegelmiştir. BMGS Guterres,   ABD, Fransa  başta olmakla çeşitli aktörler de   Türkiye ve  Rusya vb. dahil yabancı güçlerin bölgeden askeri güçlerini geri çekmeleri çağrısında bulunmuşlardır. Şüphesiz Türkiye, Libya’daki siyasi/askeri  konumunun geleceğini muhataplarıyla birlikte kendisi belirleyecektir. Ancak bu türden baskılarının 2022 seçimleri sonrası dönemde daha da önem kazanacağı beklenmelidir. Her ne kadar, bazı yorumlar, örneğin Siyasi Diyolog Forumu’nun yol haritası (Madde 6, Paragraf 10) yönetimin Libya’nın dış politikasına zarar verebilecek tarzda eskilerini değiştirmeyeceği  ve yeni anlaşmalar  öngörmeyeceğini ülke ismi  vermeksizin belirtmekteyse de, bu mahiyette anlaşmaları UMH ile sadece Türkiye’nin imzalamış olduğu bilindiğinden kimin ima edildiği tahmin edilebilir.  Türkiye ile ilişkilerin geleceği Libya siyaseti içinde de tartışılan bir mesele olmaya devam etmektedir. Benzer şekilde,  BM Libya Uzmanlar Paneli de çeşitli raporlarında BM’nin 2011 tarihli (1970 sayılı) silah ambargosu kararına rağmen taraflara askeri yardımda bulunan ülkeleri vurgularken Türkiye’yi de işaret edegelmiştir. III. Bugünlere gelinir ve Başkanlık / Meclis seçimleri süreci yaşanırken  yeni anayasa ve seçim yasası, kimlerin aday olabileceği vb. tartışmaları gündemin belirleyici konularını  teşkil etmiş, sonuçta aşılamayan bu meseleler 24 Aralık 2021’de seçimlerin yapılamaması ile sonuçlanmıştır. Büyük gerginlikler, zaman zaman da kaos ortamında geçen bu dönem boyunca Kaddafi, Hafter, Debiah gibi önemli siyasi figürlerin adaylıkları da bu çerçevede kriz boyutlarına taşınmıştır. Tehditler, adayların birbirleri aleyhine davaları, bazı adayların şaibeli olmaları bu döneme damgasını vurmuştur. Öyleki Kaddafi,  Hafter gibi bazı Başkan adayları ulusal veya uluslararası düzeyde savaş suçlusu durumundadırlar. Halihazırda hassas ve zor bir dönem geçiren Libya’da bunlardan birinin 2022’de  seçimleri kazanmaları durumunda ülke içi ve dışındaki konumları nasıl  olacaktır veya ülke yeni bir savaşın eşiğine gelecek midir  gibi sorular maalesef bütün vahametiyle geçerlidir. Öte yandan ülkede ittifakların sürekli hareketlilik içinde bulunması, yenilerinin tesisi gibi siyasi gelişmelerin yaşandığı da dikkate alındığında 2022 seçimlerine kadar köprünün altından çok suların akacağı muhakkaktır. Nitekim geçmişte Trablus yönetimi ile birlikteyken, geçtiğimiz hafta içinde 10 Başkan adayı olarak bir araya gelen ve  Bingazi cephesine yaklaştıkları  izlenimi veren bazı isimlerin  durumu dikkat çekicidir. IV.Yeni Libya’da Türkiye bakımından önümüzdeki dönemin sorunlarının neler olabileceği sorusu önemlidir. Libya’daki siyasi/ stratejik konumunu Trablus’daki  UMH ekseninde belirleyen Türkiye’nin, sonraki dönemlerde BM, ABD, Fransa vb. ülkelerin insiyatifine geçen diplomasi sürecinde kendine diplomasi masasında uygun bir yer bulamadığı ve konumunu değişen siyasi şartlara göre ayarlamakta zorlandığı bellidir. Her ne kadar Rusya ile birlikte 13 Ocak 2020’de Moskova’da savaşan taraflararasında bir ateşkes anlaşması tesisine yönelik bazı girişimleri olmuşsa da, Hafter’in buna yaklaşmadığı hatırlanacaktır. Öncelikle, Türkiye ile UMH arasında yapılmış olan ikili anlaşmaların akibeti son derece önemli olacaktır.  Bunlar Kasım 2019’da (Mısır, Fransa, Yunanistan, AB gibi aktörlerin itirazlarına rağmen)  UMH ile imzalanan  deniz yetki alanlarının sınırlandırılması muhtırası ile    güvenlik/  askeri işbirliği mutabakat muhtırasıdır.Sözkonusu Mutabakat Muhtırası’nın; güvenlik, askerî eğitim ve öğretim, savunma sanayi, terörizmle ve yasa dışı göçle mücadele, lojistik alanında iş birliği, haritacılık alanında iş birliği ile askerî planlama, tecrübe aktarımı ve talep olursa  karşılıklı savunma ve güvenlik ofisi kurulması konularında işbirliğini  öngördüğünü biliyoruz. Ocak 2020’de   Libya’ya asker gönderilmesine dair tezkerenin kabülü de bu sürecin  kritik adımlarından biri olmuştur. Yukarıda  kısaca bahsettiğimiz üzere, Türkiye’nin siyasi ve askeri olarak Trablus’daki UMH’nin arkasında durması, savaş ağası olarak tanımlanan Hafter güçlerinin  hücumlarını ve UMH’nin düşmesini engellediği gibi,  bazı bölgelerden çekilişleri  sonucunu da getirmiş, bu gelişmeler bugünkü siyasi tablonun oluşumunda etkili, hatta belirleyici olmuştur.  Yeni Libya ile ilişkilerinde Türkiye’nin ülkedeki mevcudiyetinin “geri çekilmesi gereken yabancı unsurlar” kapsamında görülüp görülmeyeceği önemlidir. Yukarıda da belirtildiği gibi, bu konuda Libya siyaseti dahil birçok ilgili çevrede farklı görüşler bulunmaktadır. Herhalukarda yeni Libya gerçekliklerinin zorlamasıyla  bu konuda Türkiye’ye yönelik baskıların artması beklenebilir. Çeşitli BMGK kararlarından NATO ve  G7 Zirvelerine kadar farklı forumlarda tekrarlanan bu çağrılarının, aslında birer baskı söylemi  olduğu ortadadır. Libya’da yeni bir döneme geçilirken, seçimler öncesinde Fransa başta olmakla birtakım batılı ülkelerin diplomatik ataklarını artırdıklarına işaret ettik. Nitekim, BM, Fransa, İtalya ve Almanya tarafından düzenlenen Libya Konferansı 12 Kasım 2021 günü Paris’de yapılmış, Konferansa katılan liderler  arasında Merkel, Lavrov, Sisi, K.Harris, A.Guterres, Mitsotakis gibi isimler de bulunmuştur. Sonuç Bildirisi’nde yabancı askerlerin Libya’dan  ayrılması, seçimlerin öngörüldüğü üzere takvimine uygun şekilde (24 Aralık 2021) yapılması gibi hususlar birkez daha vurgulanmıştır. Libya konulu  izleme süreçlerinin seçimler sonrasında da devam edeceği, örneğin, İtalya’nın benzeri bir konferansa evsahipliği yapabileceği anlaşılmaktadır. Türkiye Libya’nın yeniden inşası, kurumlarının yapılanması gibi unsurları içerecek yeni dönemde mutlaka diplomasi masasında yeralmalıdır. 2022 yılında Libya için radikal değişimler öngörülmektedir. Hedeflerin tamamına erişilemese bile değişim rüzgarları esmeye devam edecektir. Filhakika, ülke bu bölünmüşlük tablosu ile geleceğine bakamayacaktır. Ülke yeni siyasi, iktisadi, sosyal vb. şartlarla eninde sonunda yüzyüze kalacaktır.   İşte Türkiye’yi bekleyen bu yeni şartların getireceği sınamalardır. Sonuç olarak; Gerçekten de uzun bir  iç savaş  yaşamış ve bölünmüşlük, parçalanmışlık içinde 2022 yılına birçok sorunla birlikte giren  Libya için yeni dönemin güzel ve hayırlı bir başlangıcı da getirmesini arzu ederiz. Kardeş Libya halkının ve gerçek temsilcilerinin bu   dönemi sağduyulu bir şekilde aşarak huzur, barış ve refah içinde yaşayabileceği günleri görmeleri  samimi dileğimizdir.
Ekleme Tarihi: 26 Aralık 2021 - Pazar
Ümit Yardım

Libya; İç Savaştan Yeni Bir Döneme (mi?)

2021  içinde dünyanın dikkat ve ilgi merkezlerinden biri de Libya oldu. Şayet planlandığı gitseydi, dün (24 Aralık 2021)  ülkede Başkanlık/ Meclis seçimleri yapılmış olacak ve yorumcular da siyasi tabloyu bu perspektiften değerlendiriyor olacaklardı. Ancak seçimler gerçekleşemedi, önümüzdeki yıla ertelendi  ve Libya da sonuçta 2022’ye yeni bilinmezlerle birlikte giriyor. Umut kırıcı ve üzücü bir durum.

Uluslararası düzeyde bir çok gelişme için “önemli ve tarihi” kelimelerinin sıkça ve kolaylıkla kullanıldığını görmekteyiz. Bazen de aşırı  cesaretli bir şekilde. Bununla birlikte, sözkonusu tanımlamaları en fazla hakkeden 2021 yılı / son dönem gelişmelerinden birinin de, bidayette 24 Aralık 2021 için öngörülmüşken sonradan 2022’ye ertelenen Libya  Devlet Başkanlığı ve  Meclis seçimleri olduğunu rahatlıkla   söyleyebiliriz. Gerçekten de öyledir ve (şayet yapılabilirse) bu seçimlerle birlikte Libya’da yeni bir dönemin başlaması beklenmektedir. Geçtiğimiz iç savaş dönemine kıyasla bugün en azından bunun birtakım ilk işaretlerini görebilmekteyiz.

I. Türkiye  bakımından, geçmişten bugüne özel konuma sahip ülkeler  arasında zikredilebilmesi gereken kardeş Libya, tarihinin belki de en zorlu ve sorunlu dönemlerinden birini  Kaddafi’nin vefatı sonrasında  yaşamıştır. Halkımız  ve kamuoyumuzun Şeyh Sunusi’ler, Ömer Muhtar’lar, İtalyan işgaline efsanevi direniş vb. ile sembolleştirdiği bu ülkenin  bahsettiğimiz yakın dönemlerine bakıldığında şu aşamalardan geçildiğinin de   hatırlanması gerekir.

-Kaddafi sonrasında 2014 seçimlerinin  akabinde doğan siyasi sorunların aşılabilmesi için Aralık 2015’de imzalanan  Suheyra/Fas Anlaşması ile ülkenin toprak bütünlüğünün korunması,yabancı güçlerin müdahalesinin reddi, devletin ordu üzerinde tek yetkili olacağı,tarafların yeni kurulacak Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH)+BM ile işbirliği içinde olacağı, UMH’nin ülke güvenliğinden sorumlu ve yetkili bulunacağı, bu yetkinin ise; ateşkes düzenlemeleri, silahlı güçlerin şehirlerden çekilmesi, teröre karşı mücadele ve  gerekli izleme mekanizmalarının tesisi gibi unsurları içerdiği vurgulanmıştır.

-Siyasi geçiş sürecinde ülkede bir Başkanlık Konseyi ile Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) ’nin tesisi de krizin sona ermesini sağlayamamış, ülke fiilen ikiye de  bölünmüştür.   Trablus’da yerleşik UMH ile rakibi Bingazi merkezli (askeri eğitimini Moskova’da almış, ABD vatandaşı) Hafter yönetimi/ Libya Milli Ordusu/Temsilciler Meclisi. Libya trajedisinin en ibretlik yönlerinden biri de BM’nin meşru temsilci tanıdığı Tripoli’deki  UMH’ ne savaş açan Hafter’ in aralarında Fransa’nın da bulunduğu çeşitli ülkelerden destek alıyor  olmasıdır. Ve bu destek halen de sürmektedir. İlerleyen dönemlerde Libya Barış Konferanslarına evsahipliği yapacak olan Fransa ve diğerleri! Bu ikiye bölünmüşlük beraberinde bugüne kadar  yıllarca  sürecek bir iç savaşı, yıkımı da getirmiştir.

Bugünkü Libya’da hangi dış aktörlerden bahsetmek gerekir; Şüphesiz  ABD, Rusya, Fransa, İtalya, Mısır, BAE, İsrail,  S. Arabistan başta gelmektedir. Hatta Ürdün ve  Yunanistan bile bu çerçevede sayılmalıdır.  Ve tabiî ki Türkiye.

Türkiye’nin, BM’nin de tanıdığı  UMH ile tesis ettiği işbirliği Libya’nın bugünlerin gelişinde çok kritik bir rol oynamıştır. Bu meyanda, Hafter güçlerinin neredeyse Trablus kapılarına geldiği bir aşamada, bu saldırılar Türkiye’nin etkin desteği ile püskürtülebilmiştir. Aksi takdirde bugünün Libya senaryolarında çok farklı süreçlerden bahsediliyor olacaktı.

II. Libya’da bu aşamada bahsettiğimiz  yeni bir dönemin başlangıcını ise büyük ölçüde  19 Ocak 2020 günü  Berlin’de toplanan  Libya Konferansı teşkil etmiştir. Konferans’da kabul edilen ve BM Güvenlik Konseyi’nce (2510, 12 Şubat 2020) onaylanan askeri/siyasi / ekonomik  süreç çeşitli engeller ve sorunlarla karşılamışsa da bugünlere gelebilmiştir. Bu kritik  dönemlerde de Mısır, BAE, Ürdün başta olmakla dış güçlerin Hafter kesimine yardımları devam etmiştir. Berlin Konferansı sonuçları ile BMGK’nin 2510 ve 2542 sayılı kararları esasında BMGS‘ nin Özel Temsilcisinin  girişimleriyle  23 Ekim  2020 günü savaşan taraflarca (5+5 Askeri Komite)  imzalanan kalıcı ateşkes anlaşması kritik önemdedir. 

Askeri boyutta; UMH ile Hafter’in Libya Milli Ordusu temsilcilerini bir araya getiren,  5+5 Askeri Komite’nin bu adımı   engeç 3 ay içinde, cephelerdeki bütün askeri güçlerin üslerine geri dönmesi ve ülkedeki yabancı askerlerin Libya’dan ayrılmaları hususlarını  da içermiştir. Bu karar BMGK tarafından da desteklenmiştir.

Sözkonusu paralı ve yabancı güçlerin ülkeyi terketmeleri konusu BMGK’ nın  2570 ve 2571 sayılı  (6 Nisan 2021) kararları dahil çeşitli belgelerde de vurgulanmıştır.

Siyasi süreçte ise, Eylül-2019’dan itibaren faaliyette bulunan  Libya Siyasi Diyalog Forumu  15 Kasım 2020 tarihinde bir Yol Haritasını kabul etmiş, A.Debiah’ı Başbakan, (F.Sarrac’ın yerine) M.Y.Menfi’yi de daha ziyade sembolik mahiyette olarak üç üyeli Başkanlık Konseyi Başkanı olarak belirlemiş ve geçici Birlik Hükümeti onaylanmıştır. (10 Mart 2021)  Bütün bu hazırlıklar 24 Aralık 2021 için öngörülen ve ancak maalesef dün gerçekleştirilemeyen Başkanlık ve Meclis seçimlerine yönelik olmuştur.

Ekonomi süreçte de keza Libyalı uzmanlar, UNDP ve Dünya Bankası temsilcilerinin katılımlarıyla ülkenin iki ayrı  Merkez Bankası’nın bulunması vb.  başta olmakla çeşitli ekonomik alanları içeren  görüşmelerini sürdürmüşlerdir.

Ülkeyi (yapılamayan) 24 Aralık seçimlerine taşıyan  süreçte, Libya’daki yabancı güçler konusu da sıkça dile getirilmiştir. Bu konudaki açıklamalarda Türkiye bazen dolaylı, bazen de açık bir şekilde ülkeyi terk etmesi gerekli görülen güçler meyanında zikredilmiştir. Libya Dışişleri Bakanı Manguş da keza Türkiye’yi bu çerçevede gördüğünü çeşitli vesilelerle ifade edegelmiştir.

BMGS Guterres,   ABD, Fransa  başta olmakla çeşitli aktörler de   Türkiye ve  Rusya vb. dahil yabancı güçlerin bölgeden askeri güçlerini geri çekmeleri çağrısında bulunmuşlardır. Şüphesiz Türkiye, Libya’daki siyasi/askeri  konumunun geleceğini muhataplarıyla birlikte kendisi belirleyecektir. Ancak bu türden baskılarının 2022 seçimleri sonrası dönemde daha da önem kazanacağı beklenmelidir. Her ne kadar, bazı yorumlar, örneğin Siyasi Diyolog Forumu’nun yol haritası (Madde 6, Paragraf 10) yönetimin Libya’nın dış politikasına zarar verebilecek tarzda eskilerini değiştirmeyeceği  ve yeni anlaşmalar  öngörmeyeceğini ülke ismi  vermeksizin belirtmekteyse de, bu mahiyette anlaşmaları UMH ile sadece Türkiye’nin imzalamış olduğu bilindiğinden kimin ima edildiği tahmin edilebilir.  Türkiye ile ilişkilerin geleceği Libya siyaseti içinde de tartışılan bir mesele olmaya devam etmektedir.

Benzer şekilde,  BM Libya Uzmanlar Paneli de çeşitli raporlarında BM’nin 2011 tarihli (1970 sayılı) silah ambargosu kararına rağmen taraflara askeri yardımda bulunan ülkeleri vurgularken Türkiye’yi de işaret edegelmiştir.

III. Bugünlere gelinir ve Başkanlık / Meclis seçimleri süreci yaşanırken  yeni anayasa ve seçim yasası, kimlerin aday olabileceği vb. tartışmaları gündemin belirleyici konularını  teşkil etmiş, sonuçta aşılamayan bu meseleler 24 Aralık 2021’de seçimlerin yapılamaması ile sonuçlanmıştır. Büyük gerginlikler, zaman zaman da kaos ortamında geçen bu dönem boyunca Kaddafi, Hafter, Debiah gibi önemli siyasi figürlerin adaylıkları da bu çerçevede kriz boyutlarına taşınmıştır. Tehditler, adayların birbirleri aleyhine davaları, bazı adayların şaibeli olmaları bu döneme damgasını vurmuştur. Öyleki Kaddafi,  Hafter gibi bazı Başkan adayları ulusal veya uluslararası düzeyde savaş suçlusu durumundadırlar. Halihazırda hassas ve zor bir dönem geçiren Libya’da bunlardan birinin 2022’de  seçimleri kazanmaları durumunda ülke içi ve dışındaki konumları nasıl  olacaktır veya ülke yeni bir savaşın eşiğine gelecek midir  gibi sorular maalesef bütün vahametiyle geçerlidir.

Öte yandan ülkede ittifakların sürekli hareketlilik içinde bulunması, yenilerinin tesisi gibi siyasi gelişmelerin yaşandığı da dikkate alındığında 2022 seçimlerine kadar köprünün altından çok suların akacağı muhakkaktır. Nitekim geçmişte Trablus yönetimi ile birlikteyken, geçtiğimiz hafta içinde 10 Başkan adayı olarak bir araya gelen ve  Bingazi cephesine yaklaştıkları  izlenimi veren bazı isimlerin  durumu dikkat çekicidir.

IV.Yeni Libya’da Türkiye bakımından önümüzdeki dönemin sorunlarının neler olabileceği sorusu önemlidir. Libya’daki siyasi/ stratejik konumunu Trablus’daki  UMH ekseninde belirleyen Türkiye’nin, sonraki dönemlerde BM, ABD, Fransa vb. ülkelerin insiyatifine geçen diplomasi sürecinde kendine diplomasi masasında uygun bir yer bulamadığı ve konumunu değişen siyasi şartlara göre ayarlamakta zorlandığı bellidir. Her ne kadar Rusya ile birlikte 13 Ocak 2020’de Moskova’da savaşan taraflararasında bir ateşkes anlaşması tesisine yönelik bazı girişimleri olmuşsa da, Hafter’in buna yaklaşmadığı hatırlanacaktır.

Öncelikle, Türkiye ile UMH arasında yapılmış olan ikili anlaşmaların akibeti son derece önemli olacaktır.  Bunlar Kasım 2019’da (Mısır, Fransa, Yunanistan, AB gibi aktörlerin itirazlarına rağmen)  UMH ile imzalanan  deniz yetki alanlarının sınırlandırılması muhtırası ile    güvenlik/  askeri işbirliği mutabakat muhtırasıdır.Sözkonusu Mutabakat Muhtırası’nın; güvenlik, askerî eğitim ve öğretim, savunma sanayi, terörizmle ve yasa dışı göçle mücadele, lojistik alanında iş birliği, haritacılık alanında iş birliği ile askerî planlama, tecrübe aktarımı ve talep olursa  karşılıklı savunma ve güvenlik ofisi kurulması konularında işbirliğini  öngördüğünü biliyoruz.

Ocak 2020’de   Libya’ya asker gönderilmesine dair tezkerenin kabülü de bu sürecin  kritik adımlarından biri olmuştur. Yukarıda  kısaca bahsettiğimiz üzere, Türkiye’nin siyasi ve askeri olarak Trablus’daki UMH’nin arkasında durması, savaş ağası olarak tanımlanan Hafter güçlerinin  hücumlarını ve UMH’nin düşmesini engellediği gibi,  bazı bölgelerden çekilişleri  sonucunu da getirmiş, bu gelişmeler bugünkü siyasi tablonun oluşumunda etkili, hatta belirleyici olmuştur. 

Yeni Libya ile ilişkilerinde Türkiye’nin ülkedeki mevcudiyetinin “geri çekilmesi gereken yabancı unsurlar” kapsamında görülüp görülmeyeceği önemlidir. Yukarıda da belirtildiği gibi, bu konuda Libya siyaseti dahil birçok ilgili çevrede farklı görüşler bulunmaktadır. Herhalukarda yeni Libya gerçekliklerinin zorlamasıyla  bu konuda Türkiye’ye yönelik baskıların artması beklenebilir. Çeşitli BMGK kararlarından NATO ve  G7 Zirvelerine kadar farklı forumlarda tekrarlanan bu çağrılarının, aslında birer baskı söylemi  olduğu ortadadır.

Libya’da yeni bir döneme geçilirken, seçimler öncesinde Fransa başta olmakla birtakım batılı ülkelerin diplomatik ataklarını artırdıklarına işaret ettik. Nitekim, BM, Fransa, İtalya ve Almanya tarafından düzenlenen Libya Konferansı 12 Kasım 2021 günü Paris’de yapılmış, Konferansa katılan liderler  arasında Merkel, Lavrov, Sisi, K.Harris, A.Guterres, Mitsotakis gibi isimler de bulunmuştur. Sonuç Bildirisi’nde yabancı askerlerin Libya’dan  ayrılması, seçimlerin öngörüldüğü üzere takvimine uygun şekilde (24 Aralık 2021) yapılması gibi hususlar birkez daha vurgulanmıştır. Libya konulu  izleme süreçlerinin seçimler sonrasında da devam edeceği, örneğin, İtalya’nın benzeri bir konferansa evsahipliği yapabileceği anlaşılmaktadır.

Türkiye Libya’nın yeniden inşası, kurumlarının yapılanması gibi unsurları içerecek yeni dönemde mutlaka diplomasi masasında yeralmalıdır. 2022 yılında Libya için radikal değişimler öngörülmektedir. Hedeflerin tamamına erişilemese bile değişim rüzgarları esmeye devam edecektir. Filhakika, ülke bu bölünmüşlük tablosu ile geleceğine bakamayacaktır. Ülke yeni siyasi, iktisadi, sosyal vb. şartlarla eninde sonunda yüzyüze kalacaktır.   İşte Türkiye’yi bekleyen bu yeni şartların getireceği sınamalardır.

Sonuç olarak; Gerçekten de uzun bir  iç savaş  yaşamış ve bölünmüşlük, parçalanmışlık içinde 2022 yılına birçok sorunla birlikte giren  Libya için yeni dönemin güzel ve hayırlı bir başlangıcı da getirmesini arzu ederiz. Kardeş Libya halkının ve gerçek temsilcilerinin bu   dönemi sağduyulu bir şekilde aşarak huzur, barış ve refah içinde yaşayabileceği günleri görmeleri  samimi dileğimizdir.

Yazıya ifade bırak !
Okuyucu Yorumları (0)

Yorumunuz başarıyla alındı, inceleme ardından en kısa sürede yayına alınacaktır.

Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve ipekyoluhaber.net sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır, sitemizi kullanarak çerezleri kabul etmiş saylırsınız.
( (